Setesdal toen en nu

Zaterdag 18 juli. In het Setesdal, dat zich over een lengte van 200 kilometer uitstrekt van noord naar zuid, bevinden zich in verschillende dorpen en stadjes bij elkaar 13 onderdelen van “Setesdalmuseet”. Het archief en een flink museumdeel namelijk “Bjugsbakk” bevindt zich in Rysstad, zo’n half uurtje rijden in noordelijk richting vanaf ons verblijf.

Op de lege parkeerplaats lijkt het er even op dat het museum (nog) niet open is, maar dat is een verkeerde inschatting. Wij zijn gewoon de enige bezoekers en voor het luttele bedrag van NOK 50 p/p zijn we voor een paar uur onder de pannen.  De expositie richt zich op het culturele erfgoed van deze regio. Klederdracht, dans, muziek, transport, huisvesting, ambachten en de landbouw worden op een aansprekende wijze tentoongesteld. In de klederdracht wordt heel veel aandacht besteed aan het borduurwerk en de decoraties die worden aangebracht.

Op het hoofddeksel, jurken en broeken tot sokken en schoenen zijn typische elementen aangebracht die verwijzen naar hun herkomst, het Setesdal.

Het weefwerk was een vrouwenambacht en de weefgetouwen zien er ingenieus uit met alle houtverbindingen waar uiteraard geen spijker of schroef aan te pas kwam.

Het gebied staat bekend om zijn lange en levendige volksmuziektraditie, gekenmerkt door vioolspel, gebruik van mondharp, zang en dans. In 2019 werden de volksmuziek en -dans in Setesdal opgenomen in de lijst van Immaterieel Erfgoed van UNESCO.

Komende dinsdag gaan we in de buurt van ons huisje nog we een keer kijken en luisteren naar een opvoering. Via bijgaande link kan je kijken en luisteren naar en filmpje: UNESCO erfgoed Setesdal.

De Hardangerviool of Hardangervedel behoort ook hier tot de traditionele bespeelde instrumenten. Deze typische Noorse viool heeft behalve de vier melodiesnaren nog eens vier of meer resonantiesnaren die het instrument extra galm meegeven.

Jagen is hier altijd belangrijk geweest en vlees was vroeger een belangrijk onderdeel van het dieet. De veeteelt bestond aanvankelijk uit koeien, geiten en schapen. Dieren kunnen namelijk grazen waar het klimaat en de ondergrond het onmogelijk maken om de grond te bewerken om voedsel te verbouwen. Tegenwoordig zijn schapen het belangrijkste graasdier.

Wol en katoen zijn materialen die gebruikt werden in de kostuums. De wol werd vooral thuis geweven. Door gekochte materialen, zoals kant en klare wol, katoen en garen te gebruiken, toonden de mensen hun rijkdom.

De mobiliteit van de mens in die tijd was niet te vergelijken met ons huidige reisgedrag. Verplaatsen gingen van boerderij naar boerderij, van dorp naar dorp of stad en van geboorteplaats naar eventueel ander dorp na het aangaan van het huwelijk. De eerste echte weg, de postweg, werd in 1879 aangelegd. 

Via de huidige vernieuwde weg gaan we richting ons huisje maar verwennen ons eerst met een heerlijke lunch in één van de weinige hotels/restaurants die hier op onze route te vinden zijn. Prachtige locatie “Sølvgarden” is in stijl gebouwd en dat wat er uit de keuken komt doet daar niet voor onder.

Voldaan rijden we op de automatische piloot met netjes 80 km/uur naar huis. Keer op keer genieten we bij elke passage van een bushalte van de constructie en de begroeiing op het dak. Mocht je hier om welke reden dan ook langer op de bus moeten wachten, dan zit je in ieder geval op een sfeervolle plek. Hoe vaak de snoeischaar over het dak gaat weten we niet, maar bij een enkele halte zoals deze is de haartooi aardig aan het verwilderen.

Thuis uiteraard nog een duik in het water en in de avond genieten van het heel langzaam duister en donker worden met een prachtig uitzicht.

Zondag 19 juli. Gisteren hebben we ons op de hoogte laten stellen van de culturele geschiedenis van het Setesdal, vandaag duiken we de natuur weer in. De echte hitte is voorbij, de temperaturen zijn nu normaal zomers voor dit gebied. Tot op de dag vandaag heb ik sinds ik in Noorwegen ben nog geen druppel regen gehad en Laetitia dus de afgelopen week ook nog niet. Na een rustig ontbijt en de ochtendkoffie vertrekken we richting het zuiden langs het fjord. Half uurtje rijden en we zijn bij Årdal/Grendi.

Hier begint de wandeling “Utsikten Landeskogen”. We zijn en tijdje aan het klimmen tussen de bomen door richting het uitzichtpunt, daar waar opnieuw een “Dagsturhytta” staat. Mooi moment voor de lunch met uitzicht over de Byglandsfjord (zie video). Bij het vervolgen van de route lopen we letterlijk tussen en over de bosbessenstruiken. Op de meeste plekken zijn het alleen nog maar de groene struiken, maar plots zien we temidden van de struiken de blauw/paarse gloed van de rijpe bessen. In het lege bakje van de zojuist verorberde druiven, verzamelen we de verse fruitoogst voor het dessert vanavond. Aan inname van vitamines ontbreekt het ons ook deze vakantie niet. 
 

De naam Landeskogen in het thema van deze wandeling verwijst naar een gigantisch groot gebouw waar we tijdens de terugtocht van onze wandeling aan passeren. Dit in 1916 geopende gebouw was oorspronkelijk een tuberculosesanatorium. In de jaren erna werd een netwerk van paden aangelegd door mensen die werkten aan een werkgelegenheidsproject. Deze paden waren gemakkelijk begaanbaar en geschikt voor de patiënten. Het oorspronkelijke “Liefdespad” liep vanaf het fjord naar het uitzichtpunt, maar later werden alle paden “liefdespaden” genoemd, met alle vrijers uit de dorpen die het plaatselijke verpleegstershuis achter Landeskogen wisten te vinden.

Het sanatorium sloot in 1961 en Landeskogen heropende in 1962 als centrum voor mensen met een verstandelijke beperking. Ook die functie heeft het later weer verloren en na een lange tijd van leegstand en verloedering dient het momenteel als “Kunstsanatorium”. Een plaats waar kunst, geschiedenis en creativiteit elkaar treffen. Momenteel is er een tentoonstelling met meer dan 200 werken van 57 kunstenaars uit de regio Setesdal en Rogaland. Wij bezoeken de tentoonstelling op dit moment niet aangezien we het idee hebben dat deze op zondag dicht is. Later bleek anders. 
 

Na een afwisselende tocht staat onze Polo naast het kerkje van Ardal op ons te wachten voor de thuisrit. Op de terugweg naar Ose, onze verblijfplaats, trakteren we onszelf langs het fjord bij een klein koffietentje op de echte Noorse wafels! Na zo’n wandeling smaken ze nog lekkerder dan anders.